Boşanma davalarının kesinleşmesiyle birlikte müşterek çocuğun velayeti genellikle anneye verilmektedir. Velayeti alan annelerin boşanma sonrasında en sık karşılaştığı ve hukuki çözüm aradığı sorunlardan biri de çocuğun soyadıdır. Boşanan kadının kendi kızlık soyadına dönmesi, ancak çocuğun babanın soyadını taşımaya devam etmesi, resmi kurumlarda, okul kayıtlarında ve seyahatlerde anne ile çocuk arasında pratik zorluklara ve bürokratik sıkıntılara yol açabilmektedir.
Peki, velayeti kendisinde olan anne, babanın rızası olmasa dahi çocuğun soyadını kendi soyadı ile değiştirebilir mi? Bu süreç hangi şartlara bağlıdır? Avukat Adem Türkcan olarak bu yazımızda, velayet altındaki çocuğun soyadı değişikliği davasını, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay’ın güncel kararları ışığında ayrıntılarıyla inceledik.
Geçmişten Günümüze Hukuki Süreç ve Dönüm Noktası
Eski yasal düzenlemelerde ve yargı uygulamasında, evlilik birliği dışında doğanlar hariç olmak üzere, çocuğun babanın soyadını taşıması mutlak bir kural olarak görülmekteydi. Boşanma sonrasında velayet anneye verilmiş olsa dahi, annenin tek taraflı iradesiyle çocuğun soyadını değiştirmesi mümkün kabul edilmiyordu.
Ancak bu durum, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) verdiği emsal kararlarla tamamen değişti. Anayasa Mahkemesi, kadının boşanma sonrasında velayeti altındaki çocuğa kendi soyadını vermesini engelleyen yasal hükümleri “kadın-erkek eşitliğine aykırı” ve “ayrımcılık yasağının ihlali” olarak değerlendirerek iptal etti. Bu iptal kararının ardından Yargıtay da içtihatlarını değiştirerek velayeti elinde bulunduran annenin, çocuğun soyadını değiştirme hakkı olduğunu açıkça kabul etmeye başladı.
Velayet Sahibi Annenin Çocuğun Soyadını Değiştirme Şartları
Güncel yargı kararlarına göre, velayet hakkı kendisine bırakılan anne, belirli şartların varlığı halinde çocuğun soyadının kendi soyadı ile değiştirilmesini mahkemeden talep edebilir. Mahkemenin bu davada aradığı temel kriterler şunlardır:
1. Çocuğun Üstün Yararı (En Temel Kriter)
Soyadı değişikliği taleplerinde mahkemenin ilk ve en önemli önceliği “çocuğun üstün yararı” dır. Soyadı değişikliğinin çocuğun hayatını olumsuz etkilemeyeceğinden, aksine onun sosyal, psikolojik ve resmi hayatını kolaylaştıracağından emin olunmalıdır. Eğer soyadı değişikliği çocuğun menfaatine aykırı bir durum yaratacaksa, mahkeme davayı reddedebilir.
2. Somut Gerekçelerin Varlığı
Annenin soyadı değişikliği talebini keyfi değil, haklı gerekçelere dayandırması gerekir. Uygulamada kabul gören bazı somut gerekçeler şunlardır:
- Anne ile çocuğun soyadlarının farklı olması sebebiyle okul, hastane, tapu veya pasaport işlemlerinde sürekli olarak velayet belgesi (gerekçeli karar) göstermek zorunda kalınması ve bürokratik zorluklar yaşanması,
- Çocuğun sosyal çevresinde, okulunda arkadaşlarından farklı bir soyadı taşıması nedeniyle psikolojik olarak yıpranması,
- Babanın çocukla hiçbir şekilde ilgilenmemesi, nafaka ödememesi, şahsi ilişki kurmaması ve çocuğun babaya karşı bir aidiyet hissetmemesi.
3. Çocuğun Görüşünün Alınması (İdrak Çağındaki Çocuklar)
Eğer çocuk belirli bir olgunluğa erişmişse (genellikle 8 yaş ve üzeri idrak çağındaki çocuklar), mahkeme duruşmada veya pedagog vasıtasıyla çocuğun fikrini sorar. Çocuğun, annesinin soyadını taşımak isteyip istemediği yönündeki beyanı, davanın kaderini doğrudan etkiler.
Çocuğun Soyadı Değişikliği İçin Babanın Rızası Şart mı?
En çok merak edilen konulardan biri de babanın bu duruma itiraz edip edemeyeceğidir. Hayır, çocuğun soyadının değiştirilmesi için babanın rızası veya onayı şart değildir. Velayet hakkı, çocuk üzerinde tek başına karar alma yetkisini de barındırır. Baba, duruşmaya katılarak soyadının değiştirilmesine karşı çıksa dahi, eğer annenin haklı gerekçeleri varsa ve çocuğun üstün yararı bunu gerektiriyorsa mahkeme babanın itirazına rağmen soyadı değişikliğine karar verir.
Soyadı Değişikliği Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Velayet altındaki çocuğun soyadı değişikliği, nüfus kaydının düzeltilmesi niteliğinde bir dava olmadığı için Asliye Hukuk Mahkemesinde değil, Aile Mahkemesinde açılmalıdır. Görevli mahkemenin Aile Mahkemesi olduğu hususu Yargıtay kararlarıyla da kesinleşmiştir. Yetkili mahkeme ise davacı annenin ikametgahının bulunduğu yer mahkemesidir.
Hukuki Tavsiye: Velayet altındaki çocuğun soyadı değişikliği davası, her ne kadar güncel içtihatlarla kolaylaşmış gibi görünse de dilekçede sunulacak gerekçelerin hukuki niteliği, çocuğun üstün yararının somut delillerle ispatlanması ve doğru mahkemede davanın ikame edilmesi bakımından teknik bir süreçtir. Usul hataları davanın reddine ve zaman kaybına yol açabilir. Çocuğunuzun geleceğini yakından ilgilendiren bu süreçte hak kaybı yaşamamak adına uzman bir aile hukuku avukatından destek almanız tavsiye edilir. İstanbul Ümraniye ve çevre ilçelerinde velayet, soyadı değişikliği ve aile hukuku uyuşmazlıklarınıza ilişkin profesyonel dava takibi için Avukat Adem Türkcan ile iletişime geçebilirsiniz.