Aile hukuku uyuşmazlıkları, hukukun en teknik alanlarından biri olmasının yanında insanların en kırılgan dönemlerine denk gelir. Boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımı süreçlerinde alınan kararlar yalnızca dosyayı değil, yıllara yayılan bir yaşam düzenini belirler. Bu rehberde aile hukukunun temel başlıklarını, dava türlerini, süreleri ve dikkat edilmesi gereken noktaları ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.
Adem Türkcan Hukuk Bürosu, Ümraniye merkezli olarak boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi ve koruma tedbirleri konularında hukuki destek sunmaktadır. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.
Boşanma Davası Türleri
Türk hukukunda boşanma, Türk Medeni Kanunu’nda sınırlı olarak sayılan sebeplere dayanır. Uygulamada dosyalar temelde iki başlıkta toplanır: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma.
Anlaşmalı Boşanma
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Ancak hâkimin boşanma kararı verebilmesi için iki koşul daha aranır: tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulması.
Bir yıllık süre nasıl hesaplanır?
Nikâh tarihinden dava tarihine kadar en az bir yıl geçmiş olmalıdır. Bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma yoluna başvurulamaz; bu durumda dava çekişmeli olarak görülür veya reddedilir. Süre dolmadan boşanmak isteyen eşler için farklı hukuki yollar değerlendirilmelidir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü
Protokol, anlaşmalı boşanmanın omurgasıdır. Eksik veya belirsiz yazılmış bir protokol, boşanma gerçekleşse bile yıllar sürecek yeni davaların kaynağı olur. Protokolde yer alması gereken başlıklar şunlardır:
- Velayet: Müşterek çocuğun velayetinin kimde kalacağı
- Kişisel ilişki: Diğer eşin çocukla hangi gün, saat ve tatil dönemlerinde görüşeceği — belirsiz ifadeler yerine takvimlenmiş düzen
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı
- Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmeyeceği; istenmeyecekse bunun açıkça yazılması
- Maddi ve manevi tazminat: Talep varsa miktarı ve ödeme biçimi
- Mal paylaşımı: Taşınır ve taşınmazların, ziynet eşyalarının akıbeti
Nafaka türlerinin protokolde ayrı ayrı düzenlenmesi önemlidir. Bir nafaka türünden feragat edildiği hâlde bunun yazılmaması, sonradan ayrı bir dava konusu olabilir.
Çekişmeli Boşanma
Tarafların boşanma iradesinde veya sonuçlarında anlaşamadığı durumlarda dava çekişmeli olarak yürür. En sık dayanılan sebep, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Bu davada mahkeme, evliliğin devamının taraflardan beklenemeyecek ölçüde sarsılıp sarsılmadığını değerlendirir.
Çekişmeli süreçte kusur belirleyicidir. Kusur oranı; tazminat, yoksulluk nafakası ve bazı hâllerde velayet değerlendirmesini etkiler. Tam kusurlu eş, kural olarak yoksulluk nafakası talep edemez. Eşlerin eşit kusurlu bulunduğu hâllerde ise tazminat talepleri farklı değerlendirilir.
Deliller
Çekişmeli boşanmada tanık beyanları, mesaj ve yazışma kayıtları, kamera görüntüleri, banka kayıtları, sosyal medya paylaşımları ve varsa adli raporlar öne çıkar. Ancak her delil kullanılamaz: hukuka aykırı yolla elde edilen deliller (izinsiz ses kaydı, başkasının hesabına girilerek elde edilen yazışmalar gibi) hem reddedilebilir hem de ayrı bir suçun konusu olabilir.
Velayet
Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimini kapsayan haklar ve yükümlülükler bütünüdür. Mahkeme velayeti belirlerken tek bir ölçüt gözetir: çocuğun üstün yararı.
Bu değerlendirmede çocuğun yaşı, alışkın olduğu düzen, eğitim durumu, ebeveynlerin bakım imkânı ve çocuğa yaklaşımı, kardeşlerin birlikte kalması gibi etkenler birlikte ele alınır. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de alınır; ancak bu görüş tek başına bağlayıcı değildir.
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Bu ilişkinin engellenmesi, velayetin değiştirilmesi talebine dayanak oluşturabileceği gibi icra yoluyla da takip edilebilir.
Velayet değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kesin hüküm oluşturmaz. Çocuğun yararını etkileyen koşullar değiştiğinde — ebeveynin şehir değiştirmesi, bakım koşullarının bozulması, çocuğun ihtiyaçlarının farklılaşması gibi — velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
Nafaka Türleri
| Nafaka türü | Ne zaman gündeme gelir | Kim talep eder |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava sürerken, geçici olarak | Eş ve/veya çocuk için |
| İştirak nafakası | Boşanma sonrası, çocuk için | Velayet kendisinde olan eş |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma sonrası, eş için | Boşanmayla yoksulluğa düşecek eş |
| Yardım nafakası | Boşanmadan bağımsız | Altsoy, üstsoy ve kardeşler |
Yoksulluk nafakası talep edebilmek için, talep eden eşin boşanmada diğerinden daha ağır kusurlu olmaması ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması aranır. Nafaka miktarı tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir ve koşullar değiştiğinde artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir.
İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; anne veya baba bundan feragat edemez. Çocuk ergin olduğunda kural olarak sona erer, ancak eğitimi devam ediyorsa yardım nafakası olarak sürdürülmesi talep edilebilir.
Mal Rejimi ve Tasfiye
2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma olarak belirlenmiştir. Eşler evlenmeden önce veya evlilik sırasında noterde sözleşme yaparak farklı bir rejim (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçebilir.
Edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik içinde emekle edinilen mallar tasfiyeye tabidir. Kişisel mallar ise tasfiye dışıdır.
Tasfiye talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Uygulamada mal rejimi tasfiyesi çoğu zaman boşanmanın kesinleşmesi beklenerek görülür.
Ziynet eşyaları (altın, takı) uygulamada sık uyuşmazlık konusudur. Kural olarak kadına özgü ziynet eşyaları kadına ait sayılır; ancak bunların bozdurulup ortak ihtiyaç için harcandığı ileri sürülüyorsa ispat yükü ve tanık beyanları belirleyici olur. Düğün kayıtları ve fotoğraflar bu dosyalarda önemli delildir.
Aile İçi Şiddet ve Koruma Tedbirleri
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altında bulunan kişiler için hızlı koruma imkânı sağlar. Başvuru; aile mahkemesine, kolluğa (polis/jandarma) veya Cumhuriyet savcılığına yapılabilir. Delil veya belge sunma zorunluluğu aranmaz ve başvuru harca tabi değildir.
Verilebilecek tedbirler arasında şunlar bulunur: şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, korunan kişiye yaklaşmama, iletişim kurmama, silahların teslimi, çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde kurulması veya sınırlandırılması.
Aile Hukukunda Diğer Davalar
- Nişanın bozulması: Hediyelerin iadesi ve koşulları varsa maddi-manevi tazminat
- Evliliğin iptali: Kanunda sayılan mutlak veya nispi butlan sebeplerine dayanan davalar
- Babalık davası: Çocuk ile baba arasında soybağının mahkeme kararıyla kurulması
- Soybağının reddi: Kanunda öngörülen sürelere tabi, teknik bir dava türü
- Evlat edinme: Koşullarının değerlendirilmesi ve başvuru süreci
- Ailenin korunmasına ilişkin diğer tedbirler: Aile konutu şerhi, tedbir talepleri
Süreç Nasıl İşler?
1. Değerlendirme. Evlilik süresi, çocukların durumu, malvarlığı, kusur iddiaları ve deliller gözden geçirilir; anlaşmalı mı çekişmeli mi ilerleneceği belirlenir.
2. Hazırlık. Anlaşmalı yolda protokol düzenlenir; çekişmeli yolda dava dilekçesi ve delil listesi hazırlanır.
3. Dava. Yetkili aile mahkemesinde dava açılır. Ümraniye’deki dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
4. Tedbirler. Dava sürerken tedbir nafakası, velayet ve konutun kimde kalacağına ilişkin geçici kararlar alınabilir.
5. Yargılama. Anlaşmalı dosyalar çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır. Çekişmeli dosyalarda dilekçeler teatisi, tanık dinlenmesi ve gerekirse uzman incelemesi yapılır.
6. Karar ve kesinleşme. Karar tebliğ edilir; kanun yoluna başvurulmazsa veya başvuru sonuçlanınca kesinleşir. Nüfusa işlenmesiyle süreç tamamlanır.
Boşanmanın kesinleşmesi bazı işlemler için başlangıç noktasıdır: mal rejimi tasfiyesi talebi, kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi ve nüfus kayıtlarının güncellenmesi bu aşamadan sonra gündeme gelir.
Boşanma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
Ortak konutu aceleyle terk etmek. Konutu terk etmek tek başına kusur oluşturmasa da, koşullar birlikte değerlendirildiğinde aleyhe yorumlanabilir. Ayrılmadan önce hukuki değerlendirme almak yerinde olur.
Protokolü baskı altında imzalamak. Anlaşmalı boşanmada hâkim iradenin serbest olup olmadığını denetler; ancak imzalanmış bir protokolün sonradan geçersizliğini ileri sürmek zordur.
Nafakadan sözlü olarak vazgeçmek. Yazılı olmayan mutabakatlar dosyada hüküm doğurmaz. Her uzlaşma protokole geçmelidir.
Çocuğu sürecin tarafı hâline getirmek. Çocuğun ebeveynler arasında mesaj taşıyıcısı yapılması hem çocuğa zarar verir hem de velayet değerlendirmesinde aleyhe sonuç doğurabilir.
Malvarlığını devretmek. Boşanma öncesinde malların üçüncü kişilere devri, tasfiye davasında değerlendirmeye alınabilir ve ayrı uyuşmazlıklara yol açar.
Ümraniye ve Çevresinde Aile Hukuku Hizmetlerimiz
Adem Türkcan Hukuk Bürosu, Ümraniye Madenler Mahallesi’ndeki ofisinde; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları, velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri, nafaka talepleri ve uyarlama davaları, mal rejimi tasfiyesi, koruma tedbiri başvuruları ve soybağı davalarında hizmet vermektedir. Çekmeköy, Ataşehir, Sancaktepe, Üsküdar ve Anadolu Yakası’nın diğer ilçelerinden dosya kabul edilmektedir.
Ceza, kira, gayrimenkul, miras ve icra hukuku alanlarını kapsayan çalışma alanlarımızı inceleyebilir, güncel değerlendirmeler için blog sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Protokol eksiksizse dosya çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır. Duruşma günü mahkemenin iş yüküne göre belirlenir; kararın yazılması ve kesinleşmesi için ayrıca süre gerekir.
Evliliğimiz bir yılı doldurmadı, boşanabilir miyiz?
Anlaşmalı boşanma yoluna başvurulamaz. Ancak koşulları varsa çekişmeli boşanma davası açılabilir; bu durumda genel sebeplere veya kanunda sayılan özel sebeplere dayanılması gerekir.
Eşim boşanmak istemiyorsa ne olur?
Boşanma tek taraflı olarak da talep edilebilir. Bu durumda dava çekişmeli görülür ve mahkeme, evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını delillerle değerlendirir.
Velayet her zaman anneye mi verilir?
Hayır. Kanunda cinsiyete dayalı bir kural yoktur; ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Küçük yaştaki çocuklarda uygulamada anne bakımının öne çıktığı görülse de, her dosya kendi koşullarında değerlendirilir.
Nafaka miktarı sonradan değişebilir mi?
Evet. Tarafların ekonomik durumunda veya çocuğun ihtiyaçlarında önemli değişiklik olması hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması talep edilebilir.
Yoksulluk nafakası süresiz midir?
Süresiz olarak hükmedilebilir; ancak nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi, evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya ölümü hâlinde kaldırılması gündeme gelir.
Boşanmada mallar yarı yarıya mı paylaşılır?
Otomatik bir yarı yarıya paylaşım yoktur. Edinilmiş mallara katılma rejiminde, tasfiyeye tabi mallar üzerinden hesaplama yapılır; kişisel mallar tasfiye dışıdır.
Ziynet eşyalarını geri isteyebilir miyim?
Talep edilebilir. Uyuşmazlıkta ziynetlerin kime ait olduğu, kimde kaldığı ve harcanmışsa hangi amaçla harcandığı ispat konusudur; düğün görüntüleri ve tanık beyanları önem taşır.
Koruma kararı almak için delil gerekir mi?
6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurularda delil veya belge sunma zorunluluğu aranmaz ve başvuru harca tabi değildir.
Ümraniye’deki boşanma davalarına hangi mahkeme bakar?
Aile mahkemeleri görevlidir; Ümraniye’ye ilişkin dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür.
Aile hukuku süreçlerinizde durumunuzun değerlendirilmesi için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayınız için bir avukata danışınız.