Boşanma davaları, Türk Medeni Kanunu kapsamında temel olarak iki şekilde açılmaktadır: Anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Anlaşmalı boşanma davası; tarafların velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi gibi tüm hususlarda uzlaşarak evlilik birliğini kısa sürede ve yıpranmadan sonlandırmalarını sağlayan hukuki bir yoldur.
Ancak uygulamada, anlaşmalı boşanma davası olarak başlayan süreçlerin her zaman aynı şekilde sonuçlanmadığı; taraflardan birinin irade değiştirmesi veya protokolden vazgeçmesi neticesinde davanın çekişmeli boşanmaya dönüştüğü sıklıkla görülmektedir. Bu makalemizde; anlaşmalı boşanmanın çekişmeliye dönüşme sebeplerini, dava sürecinde yapılması gereken usul işlemlerini ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda dikkat edilmesi gereken hususları detaylıca inceliyoruz.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir? (TMK m. 166/3)
Bir boşanma davasının anlaşmalı olarak görülebilmesi için Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrasında aranan yasal şartların bir arada bulunması gerekir:
- Evlilik Süresi: Evlilik birliğinin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır.
- Ortak Başvuru veya Kabul: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi gerekir.
- Hakim Huzurunda Bizzat İrade Beyanı: Tarafların bizzat duruşmada hazır bulunarak boşanma iradelerini hakime açıklamaları zorunludur (Vekil aracılığıyla temsil olunsa dahi eşlerin duruşmaya katılımı şarttır).
- Protokolün Uygun Bulunması: Tarafların hazırladığı ve mali sonuçlar (tazminat, nafaka) ile çocukların durumu (velayet, şahsi ilişki) hususunda uzlaştığı anlaşmalı boşanma protokolünün hakim tarafından uygun bulunması gerekir.
Anlaşmalı Boşanma Hangi Durumlarda Çekişmeliye Dönüşür?
Anlaşmalı boşanma davasının çekişmeli boşanma davasına evrilmesi temel olarak tarafların uzlaşmayı bozması veya kanuni şartların sağlanamaması durumunda gerçekleşir. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
1. Eşlerden Birinin Duruşmada İradeden Vazgeçmesi
Anlaşmalı boşanma protokolü imzalanmış ve dava açılmış olsa bile, duruşma gününe kadar veya duruşma anında hakim huzurunda eşlerden birinin “Boşanmak istemiyorum” veya “Protokoldeki şartları kabul etmiyorum” şeklinde beyanda bulunması durumunda anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.
2. Protokol Şartlarında Uyuşmazlık Çıkması
Dava açıldıktan sonra velayet, nafaka miktarı, tazminat veya ziynet eşyalarının paylaşımı gibi konularda taraflardan birinin yeni taleplerde bulunması veya önceden kabul ettiği şarttan cayması halinde anlaşma bozulmuş sayılır.
3. Hakimin Protokolde Yaptığı Değişikliğin Kabul Edilmemesi
TMK m. 166/3 uyarınca hakim, tarafların ve çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak hakimin yaptığı bu değişikliklerin her iki tarafça da kabul edilmesi şarttır. Taraflardan biri bu düzeltmeyi kabul etmezse dava anlaşmalı olarak sonuçlandırılamaz.
4. Tarafların Duruşmaya Katılmaması
Anlaşmalı boşanmada tarafların duruşma salonunda bizzat hazır bulunması yasal zorunluluktur. Taraflardan birinin mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi durumunda anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Dava Çekişmeliye Dönüştüğünde Usul Hukuku Bakımından Ne Olur?
Anlaşmalı boşanmanın bozulması durumunda dava reddedilmez. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğince dava, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine (TMK m. 166/1) dayalı çekişmeli boşanma davası olarak devam eder.
Bu aşamada mahkeme tarafından şu usul işlemleri uygulanır:
- Dilekçeler Teatisi Aşaması: Mahkeme, davacı tarafa çekişmeli boşanma dilekçesini (vakıaları, kusur iddialarını ve taleplerini içeren) sunması için süre verir. Dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmesiyle birlikte cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri sunulur.
- Kusur Tespiti ve Delillerin Sunulması: Çekişmeli boşanmada tarafların kusur durumları önem kazanır. Bu aşamada taraflar tanık listelerini, mesajlaşma kayıtlarını, banka dökümlerini ve diğer hukuka uygun delillerini mahkemeye sunarlar.
- Ön İnceleme ve Tahkikat: Mahkeme, uyuşmazlık konularını tespit eder, tanıkları dinler ve sunulan delilleri toplayarak karar aşamasına geçer.
Önemli Not: Anlaşmalı boşanma davası çekişmeliye dönüştüğünde, daha önce imzalanmış olan anlaşmalı boşanma protokolü geçersiz hale gelir. Taraflar geçersiz kalan bu protokoldeki kabulleriyle bağlı tutulamaz ve protokolden aleyhe bir durum çıkarılamaz.
Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeliye Dönüşmesinde Hak Kayıplarını ÖnlemekAnlaşmalı başlayan bir sürecin çekişmeli davaya evrilmesi, davanın seyrini ve süresini tamamen değiştirir. Çekişmeli boşanma davaları; tarafların kusur oranlarının yarıştığı, tazminat, nafaka ve velayet haklarının detaylı delillerle ispatlanması gerektiği teknik süreçlerdir.Gerekli usuli işlemleri süresi içinde yapmamak, dilekçeler aşamasında iddiaları eksik sunmak veya delilleri zamanında bildirmemek telafisi imkansız hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin en başından itibaren tecrübeli bir İstanbul avukat ile takip edilmesi kritik önem taşır. Uzman bir İstanbul avukat, çekişmeliye dönen davada hukuki stratejiyi doğru kurgulayarak müvekkilinin menfaatlerini korur.İstanbul genelinde; özellikle Ümraniye avukat ve Çekmeköy avukat ihtiyaçlarınızda, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları, nafaka, tazminat ve velayet süreçlerinizin takibi için İstanbul avukat Avukat Adem Türkcan hukuk ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
İlgili sayfa: Bu konuda hukuki destek için Ümraniye Boşanma Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.